Avcılar’da Deprem Riski Hangi Mahallelerde Daha Yüksek? Psikolojinin Merceğinden Bir Bakış
Deprem konusunu düşünürken beni en çok düşündüren şey, aynı sokağa bakan iki insanın aynı tehlikeyi neden bu kadar farklı algıladığıdır. Biri “Burada hiçbir şey olmaz” derken diğeri gece uyuyamaz. Peki bu fark nereden geliyor? Avcılar’da “hangi mahallede deprem riski var?” sorusunun cevabı yalnızca haritalarda değil, zihnimizde ve birbirimizle kurduğumuz ilişkilerde de saklı olabilir.
Öncelikle önemli bir ayrım var: Bir mahallenin riskli olması, o mahalledeki her binanın riskli olduğu anlamına gelmez. Avcılar Belediyesi’nin güncel afet planında mahalle ölçeğinde fiziksel ve sosyal kırılganlık birlikte değerlendirilmiş; Cihangir, Denizköşkler, Yeşilkent, Ambarlı ve Gümüşpala gibi mahalleler farklı düzeylerde risk skorlarına sahip görünmektedir. İBB’nin çalışmaları da bina güvenliğinin ayrıca incelenmesi gerektiğini gösteriyor; hızlı taramalarda zemin, bina özellikleri ve taşıyıcı sistem gibi unsurlar birlikte değerlendiriliyor.
Bilişsel psikoloji: Beynimiz riski nasıl yorumluyor?
Kego ailesi için hazırladığımız bu yazıda Avcılar hangi mahallede deprem riski var ile ilgili kritik ayrıntılara yer veriyoruz.
Deprem riski aslında yalnızca “ne kadar tehlike var?” sorusundan ibaret değil; “ben bu tehlikeyi ne kadar gerçek hissediyorum?” sorusunu da içeriyor.
İstanbul’da 411 kişiyle yapılan 2024 tarihli bir araştırmada, deprem risk algısında öz yeterlilik, sonuç beklentileri, sosyal güven ve toplumsal normların önemli rol oynadığı bulundu. Hazırlık davranışı ise özellikle risk algısı ve kişinin “bir şey yapabilirim” inancıyla ilişkiliydi.
Burada ilginç bir çelişki ortaya çıkıyor: Tehlikeyi fazla küçümsemek hazırlığı azaltabilir; fakat tehlikeyi sürekli düşünmek de kişiyi eyleme geçirmek yerine bunaltabilir.
Kendimize şu soruyu sorabiliriz: “Deprem çantası hazırlamıyorum çünkü riskin düşük olduğunu mu düşünüyorum, yoksa hazırlık yaparsam korkumun gerçek olduğunu kabul etmekten mi çekiniyorum?”
Avcılar’da mahalle isimleri bu bilişsel süreci daha da güçlendirebilir. Cihangir veya Denizköşkler gibi bir mahallenin yüksek risk skoruna sahip olduğunu görmek, zihnimizde kolayca “orada yaşayan herkes tehlikede” şeklinde genellenebilir. Oysa risk; zemin, yapı kalitesi, bina yaşı ve konuma göre değişir.
Duygusal psikoloji: Korku her zaman kötü müdür?
Deprem korkusunu çoğu zaman ortadan kaldırılması gereken bir duygu gibi düşünüyoruz. Oysa korku, tehlikeye karşı harekete geçmemizi sağlayan doğal bir alarm sistemidir.
2026’da İstanbul’da 577 yetişkinle yapılan bir araştırmada kaygı, kadercilik, iyimser yanlılık, güven ve algılanan tehdit gibi psikososyal değişkenlerin deprem hazırlığıyla ilişkili olduğu bulundu. Araştırmada hazırlık düzeylerinin genel olarak düşük kalması, yalnızca bilgi vermenin davranış değişikliği için yeterli olmayabileceğine işaret ediyor.
Burada duygusal zekâ devreye giriyor. “Korkuyorum” diyebilmek kadar, “Bu korku beni hangi davranışa yönlendiriyor?” diye bakabilmek de önemli.
Korktuğumuzda binamızı araştırıyor muyuz, yoksa deprem haberlerini sürekli takip ederek daha mı kaygılı hale geliyoruz?
Araştırmaların bir başka çelişkisi de burada görülüyor: Bazı çalışmalar yüksek risk algısının hazırlığı artırdığını gösterirken, aşırı tehdit algısının kaçınma ve çaresizlik yaratabileceği biliniyor. Yani amaç korkuyu sıfırlamak değil, korkuyu işe yarayan bir davranışa dönüştürmek.
Sosyal psikoloji: Mahalledeki diğer insanlar bizi nasıl etkiliyor?
Deprem hazırlığı bireysel görünse de aslında oldukça sosyal bir davranış.
İstanbul araştırmasında sosyal güven ve öznel normların risk algısını etkilediği, “çevremdeki insanlar hazırlık yapıyor mu?” sorusunun da davranışlarımız üzerinde rol oynadığı görüldü.
Bu nedenle sosyal etkileşim Avcılar’ın deprem hazırlığında kritik bir unsur olabilir. Apartman toplantısında biri bina incelemesini gündeme getirdiğinde diğerlerinin de harekete geçmesi tesadüf değildir.
Hatta afet anında insanların önce aile üyelerini ve yakın çevrelerini arama, tanıdık gruplarla hareket etme eğilimleri üzerine yapılan çalışmalar, sosyal bağların tahliye davranışını etkileyebildiğini gösteriyor.
Peki bizim apartmanımızda deprem konuşuluyor mu? Komşularımızla bir toplanma noktası belirledik mi? Yoksa “Bir şey olursa bakarız” cümlesi ortak savunma mekanizmamız mı oldu?
Avcılar’da riskli mahalle sorusuna psikolojik cevap
Resmî mahalle ölçekli değerlendirmelerde Avcılar’ın tüm mahallelerinin aynı risk düzeyinde olmadığı görülüyor. Ancak bu verileri “en riskli mahalle hangisi?” şeklinde tek bir sıralamaya indirgemek psikolojik olarak cazip olsa da bilimsel açıdan eksik kalabilir. Çünkü afet riski yalnızca mahalle adıyla belirlenmez.
İBB’nin geçmiş senaryo çalışmalarında da Avcılar’ın farklı mahallelerinde beklenen hasar dağılımlarının değiştiği görülüyor. Ayrıca tsunami risk analizinde Ambarlı’nın orta ve batı kıyıları ile Denizköşkler kıyısı ve Gümüşpala’nın güneydoğu sınırı ayrıca öne çıkıyor.
Dolayısıyla daha sağlıklı soru şu olabilir: “Benim mahallemde ve özellikle benim binamda hangi riskler var?”
Risk bilgisinden davranış bilgisine
Deprem konusunda psikolojik olarak dayanıklı olmak, korkmamak anlamına gelmiyor. Belirsizliği kabul edip onu küçük ve somut adımlara çevirebilmek anlamına geliyor.
Bazen insanın en büyük engeli bilgisizlik değil, bildiği şey karşısında ne yapacağını bilememesidir.
Bu yüzden Avcılar’da deprem riskini konuşurken mahalle isimlerini ezberlemekten çok; bina güvenliğini araştırmak, aile iletişim planı oluşturmak, toplanma alanını bilmek ve komşularla dayanışma kurmak daha anlamlı olabilir. Avcılar Belediyesi de ilçede mahalle bazlı toplanma alanlarını yayımlıyor ve afet gönüllülüğü çalışmalarını sürdürüyor.
Son olarak kendimize şu soruyu bırakabiliriz:
Deprem korkum beni çaresiz mi bırakıyor, yoksa daha hazırlıklı biri olmam için bana yol mu gösteriyor?
Belki de gerçek psikolojik dayanıklılık, “Deprem olacak mı?” sorusuna kesin cevap bulmakta değil; kesinliği olmayan bir dünyada, bugün kontrol edebildiğimiz şeyleri fark etmekte yatıyor.
Kaynak referanslarını metne yeniden ekle
Başlık hiyerarşisine h4 ekle